سهام عدالت چیست و شامل چه کسانی می‌شود؟

طرح سهام عدالت یکی از بزرگترین طرح‌های اقتصادی-اجتماعی ایران است که با هدف توزیع عادلانه ثروت و مشارکت مردم در اقتصاد کشور اجرا شده است. در این طرح، بخش قابل توجهی از سهام شرکت‌های دولتی به صورت رایگان یا با قیمتی بسیار پایین به مردم واگذار شده است. با این حال، سهام عدالت با چالش‌ها و فرصت‌های بسیاری همراه بوده است. در این مقاله از هامرز، به بررسی جامع سهام عدالت، از تعریف و اهداف آن تا مزایا، چالش‌ها و آینده این طرح می‌پردازیم.

سهام عدالت، سبدی از سهام است که از شرکت‌های دولتی تشکیل شده و برای کاهش سهم دولت در بنگاه‌های اقتصادی بزرگ و توزیع ثروت بین اقشار کم‌درآمد جامعه ایجاد شده است. این سهام به صورت مستقیم یا غیرمستقیم به نام افراد ثبت می‌شود و سود سالیانه آن به حساب آن‌ها واریز می‌شود.

مشمولان اصلی سهام عدالت در ابتدا شامل روستائیان، عشایر، کارگران ساختمانی، برخی از کارکنان دولت و بازنشستگان، مددجویان کمیته امداد و سازمان بهزیستی بودند. با گذشت زمان، شمول افراد دیگری نیز در این طرح بررسی شده است.

تاریخچه سهام عدالت در ایران

طرح سهام عدالت در ایران ریشه در سیاست‌های خصوصی‌سازی دولت‌ها دارد. در ایران خصوصی‌سازی از سال ۱۳۷۰ در دستور کار دولت سازندگی قرار گرفت و به یکی از محورهای مهم سیاست‌های تعدیل اقتصادی بدل شد و طرح سهام عدالت نیز پیرو همین موضوع مطرح شد و هدف اصلی آن، کاهش تصدی‌گری دولت در اقتصاد و توزیع عادلانه ثروت بین مردم بود. در ابتدا، سهام شرکت‌های بزرگ دولتی به صورت رایگان یا با قیمتی بسیار پایین به گروه‌های خاصی از جامعه واگذار شد. با گذشت زمان، طرح سهام عدالت دستخوش تغییرات مختلفی شد و شمول افراد بیشتری در آن بررسی شد.

هدف از سهام عدالت چیست؟

اهداف اصلی طرح سهام عدالت عبارتند از:

• توزیع عادلانه ثروت: ایجاد فرصت‌های برابر برای همه اقشار جامعه جهت مشارکت در اقتصاد کشور
• کاهش شکاف طبقاتی: کاهش فاصله بین فقیر و غنی از طریق افزایش درآمد افراد
• خصوصی‌سازی: کاهش تصدی‌گری دولت در اقتصاد و افزایش نقش بخش خصوصی
• افزایش مشارکت مردمی: جلب مشارکت مردم در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی و افزایش احساس مسئولیت‌پذیری

مشمولان سهام عدالت چه کسانی هستند؟

همانطور که اشاره شد، مشمولان اصلی سهام عدالت در ابتدا گروه‌های خاصی از جامعه بودند. اما با گذشت زمان و تغییرات در قوانین، شرایط برای شمول افراد بیشتری فراهم شده است. مددجویان کمیته امداد امام خمینی و سازمان بهزیستی، روستاییان و عشایر، کارگران فصلی ساختمانی، گروه‌های کم‌جمعیت مانند خبرنگاران، زنان سرپرست خانوار، طلاب، خادمان مساجد و گروه کارمندان و بازنشستگان دولتی، دستگاه‌های عمومی و بازنشستگان کشوری و لشکری از مشمولان سهام عدالت بودند.

شرکت‌های بورسی و غیربورسی سهام عدالت چه شرکت‌هایی هستند؟

سهام عدالت شامل سهام شرکت‌های مختلفی است که در حوزه‌های گوناگون مانند نفت، گاز، پتروشیمی، صنعت، بانکداری و... فعالیت می‌کنند. برخی از این شرکت‌ها در بورس اوراق بهادار تهران پذیرفته شده‌اند و برخی دیگر غیربورسی هستند.

مزایا و چالش‌های سهام عدالت

مزایای سهام عدالت:

افزایش درآمد: سود سالیانه سهام عدالت می‌تواند به افزایش درآمد افراد کمک کند.

مشارکت در اقتصاد: سهام عدالت به افراد این امکان را می‌دهد تا در مالکیت بخشی از اقتصاد کشور سهیم باشند.

کاهش نابرابری: توزیع سهام عدالت می‌تواند به کاهش نابرابری اقتصادی کمک کند.

توسعه بازار سرمایه: افزایش تعداد سهامداران می‌تواند به توسعه بازار سرمایه کمک کند.

چالش‌های سهام عدالت:

پراکندگی سهام: پراکندگی سهام عدالت در بین تعداد زیادی از افراد، تصمیم‌گیری در مورد این سهام را دشوار می‌کند.

عدم آگاهی: بسیاری از سهامداران عدالت اطلاعات کافی در مورد سهام و بازار سرمایه ندارند.

عدم نقدشوندگی: فروش سهام عدالت با محدودیت‌هایی همراه است و نقدشوندگی آن پایین است.

تأثیرگذاری محدود بر تصمیم‌گیری شرکت‌ها: سهام عدالت به دلیل پراکندگی، تأثیر چندانی بر تصمیم‌گیری‌های شرکت‌ها ندارد.

تأثیر سهام عدالت بر بازار سرمایه

سهام عدالت تأثیر قابل توجهی بر بازار سرمایه ایران داشته است. از جمله این تأثیرات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

افزایش تعداد سهامداران: طرح سهام عدالت تعداد سهامداران بازار سرمایه را به طور قابل توجهی افزایش داده است.

افزایش نقدشوندگی: با آزادسازی بخشی از سهام عدالت، نقدشوندگی بازار سرمایه افزایش یافته است.

تغییر ساختار مالکیت شرکت‌ها: ورود سهامداران خرد به ترکیب سهامداران شرکت‌ها، ساختار مالکیت شرکت‌ها را تغییر داده است.

نوسانات بازار: افزایش تعداد سهامداران خرد و عدم آگاهی برخی از آن‌ها از اصول سرمایه‌گذاری، می‌تواند باعث افزایش نوسانات بازار شود.

جمع‌بندی

طرح سهام عدالت یکی از بزرگترین طرح‌های اقتصادی-اجتماعی ایران است که با هدف توزیع عادلانه ثروت و مشارکت مردم در اقتصاد کشور اجرا شده است. این طرح با چالش‌ها و فرصت‌های بسیاری همراه بوده است. برای بهره‌برداری بهینه از سهام عدالت، لازم است سهامداران اطلاعات کافی در مورد بازار سرمایه و اصول سرمایه‌گذاری کسب کنند و دولت نیز سیاست‌های حمایتی از این طرح را ادامه دهد.